Infrastruktura badawcza ELI ERIC
Infrastruktura badawcza Extreme Light Infrastructure – ELI jest międzynarodowym ośrodkiem badań w obszarze technologii laserowych, wpisanym na Europejską Mapę Infrastruktur Badawczych ESFRI (ESFRI Roadmap). ELI posiada osobowość prawną jako Europejskie Konsorcjum Infrastruktury Badawczej (European Research Infrastructure Consortium) – ELI ERIC.
Przedmiotem badań prowadzonych w ELI ERIC są impulsowe lasery wielkiej mocy i ich zastosowanie. Lasery infrastruktury umożliwiają wytwarzanie promieniowania elektromagnetycznego w bardzo szerokim zakresie widmowym, od promieniowania gamma do promieniowania THz, w postaci impulsów o ekstremalnych parametrach, takich jak: moc promieniowania w impulsach, która może przekraczać wartość 10 petawatów (1015 W) oraz czas trwania impulsów, sięgających zakresu attosekundowego. Ponadto systemy te działają z wyjątkowo wysokimi częstotliwościami repetycji, od herców (Hz) do kiloherców (103 Hz).
Lasery i technologia
Te najnowocześniejsze lasery uzupełniane są przez szeroką gamę najnowocześniejszych źródeł wtórnych, w tym źródła fotonów i strumieni cząstek przyspieszanych do wysokich energii (10 GeV w przypadku elektronów i 100 MeV w przypadku protonów). Ta wszechstronna gama instrumentów eksperymentalnych nowej generacji – dostępnych w elastycznych konfiguracjach i dostosowywanych do indywidualnych potrzeb użytkownika – umożliwia prowadzenie przełomowych badań w szerokim zakresie dziedzin nauki, w obszarach często dotychczas niedostępnych dla badaczy. Badan te obejmują fizykę, chemię, materiałoznawstwo, inżynierię, biologię i medycynę, a także badania multidyscyplinarne.
Możliwości ELI opierają się na kilku kluczowych technologiach wspomagających, takich jak Chirped Pulse Amplification (CPA). Opracowana przez Gérarda Mourou i Donnę Strickland, technologia ta przyniosła im Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 2018 roku za generowanie ultrakrótkich impulsów optycznych o wysokiej intensywności. ELI dysponuje również zaawansowanymi technikami wytwarzania jednych z najkrótszych impulsów światła w historii, sięgających do domeny attosekundowej. Badania attoscience zostały docenione Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki w 2023 r., którą otrzymali Pierre Agostini, Anne L’Huillier i Ferenc Krausz za eksperymentalne metody generowania attosekundowych impulsów światła.
Infrastruktura badawcza ELI ERIC składa się z trzech, wzajemnie się uzupełniających, ośrodków badawczych, zlokalizowanych w: